Page 79 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 2 79 [61]

[59] สกทาคามี 3, 5 (ทานผูบรรลุสกทาคามิผลแลว, ผูกลับมาอีกครั้งเดียว — Sakadà-

gàmã: Once-Returner)

พระสกทาคามีนี้ ในบาลีมิไดแยกประเภทไว แตในคัมภีรรุนหลังแยกประเภทไวหลายอยาง
เชน ในคัมภีรปรมัตถโชติกา แยกไวเปน 3 ประเภท คือ ผูไดบรรลุผลนั้น ในกามภพ 1 ในรูป

ภพ 1 ในอรูปภพ 1

ในคัมภีรปรมัตถมัญชุสา จํ าแนกไว 5 ประเภท คือ ผูบรรลุในโลกนี้แลว ปรินิพพานในโลก
นี้เอง 1 ผูบรรลุในโลกนี้แลว ปรินิพพานในเทวโลก 1 ผูบรรลุในเทวโลกแลว ปรินิพพานใน

เทวโลกนั้นเอง 1 ผูบรรลุในเทวโลกแลว เกิดในโลกนี้จึงปรินิพพาน 1 ผูบรรลุในโลกนี้แลว ไป
เกิดในเทวโลกหมดอายุแลว กลับมาเกิดในโลกนี้จึงปรินิพพาน 1 และอธิบายตอทายวา พระ

สกทาคามีที่กลาวถึงในบาลีหมายเอาประเภทที่ 5 อยางเดียว
นอกจากนี้ ที่ทานแบงออกเปน 4 บาง 12 บาง ก็มี แตจะไมกลาวไวในที่นี้

KhA.182. ขุทฺทก.อ.199; วิสุทฺธิ.ฏีกา3/655.

[60] อนาคามี 5 (ทานผูบรรลุอนาคามิผลแลว, ผูไมเวียนกลับมาอีก — Anàgàmã: Non-
Returner)

1. อันตราปรินิพพายี (ผูปรินิพพานในระหวาง คือ เกิดในสุทธาวาสภพใดภพหนึ่งแลว อายุยัง
ไมถึงกึ่ง ก็ปรินิพพานโดยกิเลสปรินิพพาน — Antarà-parinibbàyã: one who attains

Parinibbàna within the first half life-span)

2. อุปหัจจปรินิพพายี (ผูจวนจะถึงจึงปรินิพพาน คือ อายุพนกึ่งแลว จวนจะถึงสิ้นอายุจึง
ปรินิพพาน — Upahacca-parinibbàyã: one who attains Parinibbàna after the first

half life-span)
3. อสังขารปรินิพพายี (ผูปรินิพพานโดยไมตองใชแรงชักจูง คือ ปรินิพพานโดยงาย ไมตอง

ใชความเพียรนัก — Asaïkhàra-parinibbàyã: one who attains Parinibbàna without
exertion)

4. สสังขารปรินิพพายี (ผูปรินิพพานโดยใชแรงชักจูง คือ ปรินิพพานโดยตองใชความเพียร

มาก — Sasaïkhàra-parinibbàyã: one who attains Parinibbàna with exertion)
5. อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี (ผูมีกระแสในเบื้องบนไปสูอกนิฏฐภพ คือ เกิดในสุทธาวาสภพใด
ภพหนึ่งก็ตาม จะเกิดเลื่อนตอขึ้นไปจนถึงอกนิฏฐภพแลวจึงปรินิพพาน — Uddha§soto-

akaniññhagàmã: one who goes upstream bound for the highest realm; up-streamer

bound for the Not-Junior Gods)
เกณฑแบง ไดแกความตางแหงอินทรีย มีศรัทธาเปนตน ที่ยิ่งหยอนกวากัน

A.I.233; IV.14,70,380; V.120; Pug.16. องฺ.ติก.20/528/302; องฺ.นวก.23/216/394; องฺ.ทสก.24/64/129; อภิ.ปุ.36/52–6/148.

[61] อรหันต 2 (ผูบรรลุอรหัตตผลแลว, ทานผูสมควรรับทักษิณาและการเคารพบูชาอยาง