Page 83 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 2 83 [65]

[64] อัตถะ 2 (อรรถ, ความหมาย — Attha: meaning)
พระสูตรที่พระพุทธเจาตรัส วาโดยการแปลความหมาย มี 2 ประเภท คือ

1. เนยยัตถะ ([พระสูตร]ซึ่งมีความหมายที่จะตองไขความ, พุทธพจนที่ตรัสตามสมมติ อันจะ

ตองเขาใจความจริงแทที่ซอนอยูอีกชั้นหนึ่ง เชนที่ตรัสเรื่องบุคคล ตัวตน เรา–เขา วา บุคคล 4
ประเภท, ตนเปนที่พึ่งของตน เปนตน — Neyyattha: with indirect meaning; with

meaning to be defined, elucidated or interpreted)
2. นีตัตถะ ([พระสูตร]ซึ่งมีความหมายที่แสดงชัดโดยตรงแลว, พุทธพจนที่ตรัสโดยปรมัตถ ซึ่ง
มีความหมายตรงไปตรงมาตามสภาวะ เชนที่ตรัสวา รูป เสียง กลิ่น รส เปนตน — Nãtattha:

with direct or manifest meaning; with defined or elucidated meaning)

ผูใดแสดงพระสูตรที่เปนเนยยัตถะ วาเปนนีตัตถะ หรือแสดงพระสูตรที่เปนนีตัตถะ วาเปน

เนยยัตถะ ผูนั้นชื่อวากลาวตูพระตถาคต.

A.I. 60 องฺ.ทุก.20/270/76

[65] อุปญญาตธรรม 2 (ธรรมที่พระพุทธเจาไดทรงปฏิบัติเห็นคุณประจักษกับพระ
องคเอง คือ พระองคไดทรงอาศัยธรรม 2 อยางนี้ดํ าเนินอริยมรรคาจนบรรลุจุดหมายสูงสุด คือ

สัมมาสัมโพธิญาณ — Upa¤¤àta-dhamma: two virtues realized or ascertained by the
Buddha himself)

1.อสนฺตุฏิตา กุสเลสุ ธมฺเมสุ (ความไมสันโดษในกุศลธรรม, ความไมรูอิ่มไมรูพอใน

การสรางความดีและสิ่งที่ดี — Asantuññhità kusalesu dhammesu: discontent in moral
states; discontent with good achievements)

2.อปฺปฏิวาณิตา ปธานสฺมึ (ความไมระยอในการพากเพียร, การเพียรพยายามกาวหนา
เรื่อยไปไมยอมถอยหลัง — Appañivàõità padhànasmi§: perseverance in exertion;

unfaltering effort)

D.III.214; A.I.50,95; Dhs.8,234. ที.ปา.11/227/227; องฺ.ทุก.20/251/64; 422/119; อภิ.สํ.34/15/8; 875/339.