Page 81 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 2 81 [63]

5. ปฏิสัมภิทัปปตตะ (ผูบรรลุปฏิสัมภิทาสี่ — Pañisambhidappatta: one having gained
the Four Analytic Insights)

ทั้งหมดนี้ ยอลงแลวเปน 2 คือ พระปญญาวิมุต กับพระอุภโตภาควิมุต เทานั้น พระสุกข-
วิปสสกที่กลาวถึงขางตน เปน พระปญญาวิมุต ประเภทหนึ่ง (ในจํ านวนพระปญญาวิมุต 5

ประเภท คือ พระสุกขวิปสสก และทานผูไดฌาน 4 ขั้นใดขั้นหนึ่งมากอนไดบรรลุอรหัตตผล)
พระเตวิชชะ กับพระฉฬภิญญะ เปน อุภโตภาควิมุต ทั้งนั้น แตทานแยกพระอุภโตภาควิมุตไว

เปนขอหนึ่งตางหาก เพราะพระอุภโตภาควิมุตที่ไมไดโลกียวิชชาและโลกียอภิญญา ก็มี สวน
พระปฏิสัมภิทัปปตตะ ไดความแตกฉานทั้งสี่ดวยปจจัยทั้งหลาย คือ การเลาเรียน สดับ สอบ

คน ประกอบความเพียรไวเกา และการบรรลุอรหัต.

พระอรหันต 5 นั้น แตละประเภท จํ าแนกโดยวิโมกข 3 รวมเปน 15 จํ าแนกออกไปอีกโดย
ปฏิปทา 4 จึงรวมเปน 60 ความละเอียดในขอนี้ จะไมแสดงไว เพราะจะทํ าใหฟนเฝอ ผูตองการ

ทราบยิ่งขึ้นไป พึงดูในหนังสือนี้ฉบับใหญ
ดู [61] อรหันต 2; [106] วิชชา 3; [155] ปฏิสัมภิทา 4; [274] อภิญญา 6.

Vism.710. วิสุทฺธิ.3/373; วิสุทฺธิ.ฏีกา3/657.

[63] อริยบุคคล 7 (บุคคลผูประเสริฐ — Ariyapuggala: noble individuals) เรียงจาก
สูงลงมา

1. อุภโตภาควิมุต (ผูหลุดพนทั้งสองสวน คือ ทานที่ไดสัมผัสวิโมกข 8 ดวยกาย และสิ้น
อาสวะแลวเพราะเห็นดวยปญญา หมายเอาพระอรหันตผูไดเจโตวิมุตติขั้นอรูปสมาบัติมากอนที่

จะไดปญญาวิมุตติ — Ubhatobhàgavimutta: one liberated in both ways)

2. ปญญาวิมุต (ผูหลุดพนดวยปญญา คือ ทานที่มิไดสัมผัสวิโมกข 8 ดวยกาย แตสิ้นอาสวะ
แลวเพราะเห็นดวยปญญา หมายเอาพระอรหันตผูไดปญญาวิมุตติก็สํ าเร็จเลยทีเดียว — Pa¤¤a-

vimutta: one liberated by understanding)
3. กายสักขี (ผูเปนพยานดวยนามกาย หรือ ผูประจักษกับตัว คือ ทานที่ไดสัมผัสวิโมกข 8

ดวยกาย และอาสวะบางสวนก็สิ้นไปเพราะเห็นดวยปญญา หมายเอาพระอริยบุคคลผูบรรลุ
โสดาปตติผลแลวขึ้นไป จนถึงเปนผูปฏิบัติเพื่ออรหัต ที่มีสมาธินทรียแกกลาในการปฏิบัติ —

Kàya-sakkhã: the body-witness)
4. ทิฏฐิปปตตะ (ผูบรรลุสัมมาทิฏฐิ คือ ทานที่เขาใจอริยสัจจธรรมถูกตองแลว และอาสวะบาง

สวนก็สิ้นไปเพราะเห็นดวยปญญา หมายเอาพระอริยบุคคลผูบรรลุโสดาปตติผลแลวขึ้นไป จน

ถึงเปนผูปฏิบัติเพื่ออรหัต ที่มีปญญินทรียแกกลาในการปฏิบัติ — Diññhippatta: one attained
to right view)

5. สัทธาวิมุต (ผูหลุดพนดวยศรัทธา คือ ทานที่เขาใจอริยสัจจธรรมถูกตองแลว และอาสวะ
บางสวนก็สิ้นไปเพราะเห็นดวยปญญา แตมีศรัทธาเปนตัวนํ า หมายเอาพระอริยบุคคลผูบรรลุ

โสดาปตติผลแลวขึ้นไป จนถึงเปนผูปฏิบัติเพื่ออรหัต ที่มีสัทธินทรียแกกลาในการปฏิบัติ —