Page 26 - Aardrijkskundevakdidactiek_2021

VOORBEELD VOLGENS DIT PARADIGMA.

Case-study 1.

Het nederzettingenpatroon in het noorden van de Vlaamse Vallei is te verklaren door
te kijken naar het reliëf. De zw-no-stuifzandruggen hebben niet alleen invloed op de
locatie maar ook op de vorm van dorpen: ze zijn langgerekt (geoorloofde relatie).
De plattegrond van langgerekte dorpen bemoeilijkt sociale controle tussen
dorpelingen. Die zal er dus minder intensief zijn dan in kerndorpen, zoals in de
Vlaamse Ardennen. En aangezien er een omgekeerd verband bestaat tussen de
intensiteit van de sociale controle en de frequentie van de (kleine)-criminaliteit, zullen
in langgerekte dorpen de misdaadcijfers hoger liggen. Kortom, fysisch milieu bepaalt
–
zij het indirect - de omvang van de criminaliteit (niet-geoorloofde relatie).

Case-study 2.

Waarom vinden de mensen van Zuid-Vietnam hun landgenoten in het noorden
conservatief en gierig? En waarom zijn Zuid-Vietnamezen in de ogen van de
noorderlingen zo lui en verkwistend? Antropoloog en reisjournalist Herman Paulzen
meent in zijn boekje over Vietnam in de KIT-Landenreeks, dat die stereotiepe beelden
een 'kern van waarheid' bezitten. Immers: 'Het noorden wordt veel vaker dan het
zuiden geteisterd door orkanen en overstromingen, de winters zijn er koud en nat,
terwijl het zuiden gezegend is met een veel milder tropisch klimaat. Het is dus niet zo
gek', besluit Paulzen, 'dat de 'gierige' Noord-Vietnamezen altijd iets opzij leggen voor
de volgende ramp' (niet-geoorloofde relatie).

Reliëf en criminaliteit, klimaat en gedrag, dit soort redeneringen waarin de oorzaak van
sociale verschijnselen wordt gezocht en gevonden in het fysisch milieu, is niet beperkt tot
publicisten en journalisten, maar is ook bij anderen (aardrijkskundeleraren ?) aan te
treffen. Op de een of andere manier bezit dit denken een vanzelfsprekende overtuigings-
en aantrekkingskracht, die pas verdwijnt bij extreme redeneringen.

2.3.2.1 Opmerkingen.

▪ De doorlichting van ‘oorzaak-gevolg’ relaties helpt je juiste verbanden te leggen.

- Ga na of de veronderstelde relatie een direct verband betreft of een indirect
verband, dat via tussenliggende variabelen loopt.

Reliëf-nederzettingspatroon is een direct verband, reliëf-criminaliteit een indirect
verband met dorpsvorm en sociale controle als intermediaire variabelen. Naarmate er
meer tussenliggende variabelen zijn, die elk op zich ook door andere factoren worden
beïnvloed (bijvoorbeeld de mate van ontkerkelijking, die de sociale controle vermindert),
zullen de verbanden tussen de 'eerste oorzaak' (fysische omgeving) en het ‘laatste’ gevolg
(criminaliteit bijvoorbeeld) zwakker en diffuser worden. (overigens zijn zelf bij overtuigde
geografisch deterministen maar zelden strikt monocausale redeneringen te vinden:
vrijwel altijd wordt erkend dat ook andere factoren dan geografische en rol spelen. Alleen
de ruimte die gelaten wordt aan die andere factoren varieert.

2 AAVD 26 © 2020 Arteveldehogeschool