Page 80 - Aardrijkskundevakdidactiek_2021

Deze evolutie zorgde er samen met de immigratie van arbeidskrachten uit landen als
Marokko en Turkije voor dat de focus gedeeltelijk verschoof van vermeende raciale naar
culturele verschillen. Cultuurgebonden kenmerken zoals godsdienst of taal kwamen plots
meer in de belangstelling te staan. Voor de handboeken maakten gastarbeiders onze
samenleving dan ook niet multiraciaal (volgens de klassieke rassenclassificatie waren
Berbers, Arabieren en Turken blanken), wel multicultureel. Die aandacht voor
multiculturaliteit kwam er pas verrassend laat. Tot in de jaren '80 verschenen er
handboeken die met geen woord repten over immigranten. Ondertussen zijn handboeken
op basis van de leerplannen echter wel verplicht om uit te weiden over zogenaamd
multiculturele thema's. In dit hoofdstuk zullen wij die fragmenten kritisch analyseren.

3.5.4.1 Onze cultuur en de andere cultuur
We vertrekken hiervoor vanuit twee citaten:

1. "Sinds kort vinden we in ons stadslandschap ook cultuurelementen die ons wat
vreemd voorkomen: opschriften die we niet begrijpen, gebouwen waarvan we de
functie niet goed kennen. In sommige buurten treffen we mensen aan met een
eigen buurtleven. We merken het aan de mensen zelf (klederdracht, taalgebruik,
sociaal leven, godsdienst) en aan de handels- en dienstenfunctie (kruideniers,
bakkers en slagers en horeca)" (Geogenie 1 & 2, 1999, p. 73).

2. "In het straatbeeld van vooral stedelijke gemeenten vallen de migranten
afkomstig uit Marokko en Turkije op. In sommige stadsdelen van onze grote
steden vallen die migranten op door hun andere cultuur, die op de islam steunt,
wat zich soms uit in andere klederdracht en andere gebruiken dan de onze. Hun
andere cultuur kan bij de Vlaamse jeugd op respect rekenen" (Wereldvisie 1,
1998, p. 65).

In eerste instantie valt in beide tekstdelen de focus op andersheid op. De twee
handboeken wijzen bijvoorbeeld op 'andere gebruiken' en 'andere klederdracht' en
hanteren in die context woorden als 'vreemd' en 'opvallen'. De platvloerse determinatie
van de andersheid van het lichaam van andere rassen (figuur 10) lijkt op die manier ver-
vangen te zijn door een fascinatie voor kenmerken die

eveneens rechtstreeks met het lichaam verbonden zijn, zoals taal of klederdracht (figuur
16). In beide gevallen wordt de leerling aangemoedigd om de verschillen tussen rassen of
culturen rechtstreeks op het lichaam af te leiden.

Figuur 21:'Vreemdelingenbuurt in het noordoosten van Parijs' (Wereldvisie 2, 1998, p. 49)

2 AAVD 80 © 2020 Arteveldehogeschool