Page 81 - Aardrijkskundevakdidactiek_2021

Die lichamelijke andersheid, zo leert de leerling, maakt deel uit van een grotere
tweedeling tussen 'wij' en 'zij', 'onze' cultuur en de 'andere cultuur'. Uit beide tekstfrag-
menten spreekt namelijk een polariserende voorstelling van de culturele verhoudingen
waarin 'ze' en 'hun' lijnrecht staan tegenover 'we' en 'ons', en waarin 'andere gebruiken'
niet te vereenzelvigen vallen met 'de onze'. Daardoor ontstaat de indruk dat de Vlaamse
samenleving bestaat uit twee culturen: 'onze' cultuur en de 'andere' cultuur. Deze twee
culturen worden essentialistisch ingevuld. Net zoals er in de rassenleer geen plaats was
voor vermenging tussen rassen, is er in dit denkkader geen plaats voor kruisbestuiving
tussen culturen. In de geest van de citaten word je in één cultuur geboren, en zal je in
diezelfde cultuur sterven. Culturen worden niet als dynamisch gezien, maar zitten
vastgeroest tot in het einde der tijden. Uitwisselingen tussen culturen zijn onbestaande.
Vreemdelingen blijven vreemdelingen.

Bij deze uitgesproken tweedeling moeten we ons als leraar de vraag stellen of we wel
degelijk alle leerlingen aanspreken. De twee geciteerde fragmenten sluiten vermoedelijk
leerlingen uit doordat woorden als 'we' en 'onze' niet van toepassing zijn op alle
klasgenoten, maar alleen op de leerlingen die net zoals hun voorouders in België zijn
opgegroeid. Voor de meeste leerlingen van allochtone afkomst zijn sommige van die
'andere gebruiken' immers helemaal niet zo vreemd. Voor sommigen zullen Arabische of
Turkse opschriften ook niet zo moeilijk te begrijpen zijn. Door de manier van aanbrengen
worden zij dan ook niet betrokken bij de lesinhoud, om niet te zeggen dat ze misschien
wel verder gestigmatiseerd worden omwille van hun vermeende 'vreemdheid' en 'anders-
heid'.

3.5.4.2 Wereldblokken en vreemdelingenbuurten
De polarisatie tussen 'wij' en 'zij', 'onze' cultuur en de 'andere' cultuur, krijgt in praktisch
alle handboeken een ruimtelijke component. Dit uit zich bijvoorbeeld in de opsplitsing van
de wereld in wereldblokken. Zo'n wereldblok wordt gedefinieerd als een "onderdeel van
een werelddeel waarin levenswijze, ontwikkeling en cultuur ongeveer dezelfde zijn" (GEO
3 ASO, 2001, p. 6). Volgens dezelfde bron kunnen we de wereldblokken of "wereldzones
dus ook cultuurgebieden noemen; tussen die cultuurgebieden verschillen de
cultuurelementen sterk van elkaar" (GEO 3 ASO, 2001, p. 6). Figuur 17 toont de indeling
van de wereld volgens die definitie. Zo wordt het duidelijk waarom Marokkanen en
Turken in het tweede citaat hierboven "opvallen door hun andere cultuur", terwijl de vele
migranten uit Italië, Spanje of Griekenland dat niet doen: Marokko en (het grootste deel
van) Turkije liggen in een ander wereldblok; Italië, Spanje en Griekenland niet.

2 AAVD 81 © 2020 Arteveldehogeschool