Page 16 - فصلنامه داخلی مدرسه عالی فقه های تخصصی - شماره 21

‫ماهنامه داخلی گروههای تخصصی‪ ،‬اسفند ‪02 ..................................... 0211‬‬

‫باقی میماند‪.‬‬
‫و اما در پاسخ نقض اول ایشان که در برخی از موارد اقدام موجود است‪ ،‬اما ضمان موجود نیست‪،‬‬
‫مثل تلف مبیع قبل القبض‪ ،‬میتوان گفت‪ :‬آ نچه که ملاك ضمان میباشد‪ ،‬اقدام معاملی است و‬
‫اقدام معاملی فقط در صورتی ضمان آور است که عقد موجود باشد‪ .‬لیکن در فرض ما‪ ،‬تلف شدن‬
‫مبیع قبل از قبض‪ ،‬اقدام معاملی عقدی را زائل کرده و موج ِب انفساخ آن است و هنگامیکه عقد‬

‫نیز فسخ شده باشد‪ ،‬دلیلی برای ضمان وجود نخواهد داشت‪( .‬اصفهانی‪ ،‬مح ّمدحسین‪ ،‬ج ‪)101 ،0‬‬
‫و اما نقض دوم که فرمودند در برخی از موارد اقدامیموجود نیست‪ ،‬ولی ضمان وجود دارد‪ ،‬و‬
‫چندتا مثال برای آن ذکر فرمودند‪ ،‬و مثال اول ایشان این بود که مشتری بر بایع شرط میکند که‬
‫اگر مبیع در دست مشتری تلف شد‪ ،‬خسارت یعنی ضمان مثل یا ضمان قیمت این مبیع بر عهده‬
‫ی بایع باشد‪ .‬پاسخش این است که این نقض ربطی به قاعده ی اقدام ندارد؛ زیرا ادعای ما این‬
‫نیست که فقط اقدام سبب ضمان است‪ ،‬بلکه ممکن است ضمان اسباب دیگری غیر از اقدام‬

‫داشته باشد‪ ،‬مانند مثال یاد شده که اشتراط سبب ضمان شده است‪.‬‬
‫و اما مثال دوم که اگر کسی بگوید « بعتك هذا بِلا ثمن » و یا بگوید « آجرتک هذا بِلا اجرة » در‬
‫این صورت‪ ،‬بدون ثمن بود ِن معامله و یا بدون اجرت بودن آن‪ ،‬باعث مجانی بودن آن میشود و‬
‫مجانی بودن به این معناست که‪ ،‬دیگر اقدامیدر کار نیست؛ درحالی که در همین دو معامله‪ ،‬اگر‬
‫بایع مبیع را به مشتری داد و در دست مشتری تلف شد و یا عی ِن مستأجره را به مستأجر داد و در‬
‫دست او تلف شد‪ ،‬همه ی فقها حکم به ضمان کرده و مشتری و مستأجر را ضامن دانستهاند‪.‬‬
‫پاسخش این است که وقتی کسی میگوید «بعتک بلا ثمن» یا «آجرتک بلا اجرة» این صورت‬
‫اولا مستلزم جمع بین متنافیین است؛ زیرا از یك سو قص ِد بیع میکند و از سوی دیگر میگوید‬
‫بلاعوض؛ درحالی که‪ ،‬حقیقت بیع عرفا و شرعا متقوم به عوض است‪ .‬بنابراین‪ ،‬بر اساس این‬
‫فرض هرگز معاملهای واقع نشده است‪ ،‬پس اقدامیهم در کار نیست‪ .‬و ثانی ًا ضمان در این موارد‬

‫وجود ندارد یا حداقل مسلم نیست‪( .‬حائری‪ ،‬فقه العقود‪ ،‬ج ‪ ،0‬ص ‪)201‬‬
‫محقق اصفهانیره نیز بر بیان آخوندره اشکال کرده‪ ،‬میفرمایند‪:‬‬
‫در جائی که اجیر خودش را به اجرت مسمیاجاره میدهد‪ ،‬این مطلب انشا شده است ولی نسبت‬
‫به کلی و اصل ضمان که انشائی درکار نبوده است‪ .‬و کلی یا اصل ضمان از تضمین اجرت مسمیاز‬