Page 66 - فصلنامه داخلی مدرسه عالی فقه های تخصصی - شماره 21

‫ماهنامه داخلی گروههای تخصصی‪ ،‬اسفند ‪32..................................... 0211‬‬

‫قرار میگیرد‪.‬‬

‫مشهور این بوده است که امامت به معنای مسئولیت اجرای احکام‪ ،‬مفهومی اخص از رسالت‬

‫است که شأن آن منحصر در ابلاغ احکام بوده است‪.‬‬

‫لکن به نظر میرسد که اصطلاح قرآنی برای مسئولیت اجرای احکام‪ ،‬اصطلاح «حکم» بوده‬

‫باشد‪.‬‬

‫ُدو ِن‬ ‫ِمن‬ ‫ِّلی‬ ‫ِع َبادًا‬ ‫ُکو ُنوا‬ ‫ِلل َّنا ِس‬ ‫ی ُقوَل‬ ‫ُث َّم‬ ‫َوالن ُب َّوَة‬ ‫َوال ُحک َم‬ ‫ال ِک َتا َب‬ ‫ال ّل ُه‬ ‫یؤِتی ُه‬ ‫َ‬ ‫ِل َب َش ٍر‬ ‫َکا َن‬ ‫« َما‬
‫أن‬

‫ال ّل ِه»(آل عمران‪)71 :‬‬

‫پس از تصدی حکم از جانب نب ّی‪ ،‬برخی تصور خواهند کرد که بندهی آن پیامبر شدهاند یا اینکه‬

‫پیامبر طبق سلیقهی شخصی اجرای احکام میکند؛ و از این رو خداوند در صدد دفع شبهه فرموده‬

‫است‪ :‬داوری این پیامبران در طول خداوند است‪.‬‬

‫مجموع پیامبرانی را که خداوند در جایجای قرآن شأنیت «حکم» برایشان قائل شده‪ ،‬در سورهی‬
‫انعام گرد آورده و در مورد ایشان فرموده است‪ُ « :‬أوَل ِئ َك ا َّل ِذی َن آ َتی َنا ُه ُم ال ِک َتا َب َوال ُحک َم‬

‫َوالن ُب َّوَة»(انعام‪)81 :‬؛ و این نشان میدهد که واژهی حکم در قرآن کریم اصطلاح واحدی دارد‪ .‬در‬

‫نتیجه برای جایگاه امامت باید شأنی فراتر از این قائل شد‪ .‬زیرا حضرت ابراهیم پیش از سپری‬

‫کردن امتحانات نیز واجد شأن حکم و داوری بود‪ .‬مجمع البیان بر این اساس در تفسیر آیهی‬

‫شریفه فرموده است‪:‬‬

‫«المستفاد من لفظ الإمام أمران (أحدهما) أنه المقتدی به فی أفعاله و أقواله (و الثانی) أنه الذی‬

‫یقوم بتدبیر الأمة و سیاستها و القیام بأمورها و تأدیب جناتها و تولیة ولاتها و إقامة الحدود علی‬

‫مستحقیها و محاربة من یکیدها و یعادیها فعلی الوجه الأول لا یکون نبی من الأنبیاء إلا و هو‬

‫إمام و علی الوجه الثانی لا یجب فی کل نبی أن یکون إماما إذ یجوز أن لا یکون مأمورا بتأدیب‬

‫الجناة و محاربة العداة و الدفاع عن حوزة الدین و مجاهدة الکافرین فلما ابتلی الله سبحانه‬

‫إبراهیم بالکلمات فأتمهن جعله إماما للأنام جزاء له علی ذلك»‪ (.‬مجمع البیان‪ ،‬ج‪ ،0‬ص‪)181‬‬
‫در تفسیر المیزان نیز که امامت را به معنای «هدایت باطنی» دانستهاند‪ ،‬آن را معنایی متعالیتر از‬