Page 67 - فصلنامه داخلی مدرسه عالی فقه های تخصصی - شماره 21
P. 67
سابقهی حکومت دینی در شرایع پیش از اسلام 32.......................................
ریاست دین و دنیای مردم دانستهاند؛ 0و چه بسا آنطور که تا کنون مفروض گرفته بودیم ،این شأن
برای خلیفة الله در هر زمانی ثابت بوده باشد .سؤال اینجاست که آیا جعل امامت برای حضرت
ابراهیم محصور در شأن امامت و سروری بوده است یا اینکه این شأن به فعلیت رسیده است و
جعل تکوینی مراد بوده است ،آنچنان که جعل خلافت در شأن حضرت داوود ،به معنای فعلیت
بخشیدن آن بوده است:
)03 َ ِفی َخِلی َف ًة َج َعل َنا َك ِإ َّنا َداُوو ُد «یا
الأر ِض»(ص:
فعلیت یافتن پیشوایی و سروری برای حضرت ابراهیم و فرزندان او «اسحاق و یعقوب» در ادامه
مورد بررسی قرار میگیرد و روشن خواهد شد آنچه بوده در حدی مستحکم و مستقر نبوده که
خداوند از آن تعبیر به «ملک» کند؛ لکن حتی اگر جعل امامت در حق حضرت ابراهیم به معنای
حق امامت و شأنیت تصدی این مهم بوده باشد ،میتوان همین حق را متمایز از دیگر پیامبران
تصویر کرد .برای حل معما به روایاتی اشاره میکنیم که در آنها آمده است «مثل الإمام مثل
الکعبة ،إذ یؤتی و لا یأتی» .0رسولان الهی مأمور بودهاند به جانب مردم بروند و امر الهی را به
گوش مردم برسانند؛ این است که جایگاه «رسالت» رابطهی وثیقی با «اتمام حجت» دارد 1.این
در حالی است که حق امام به دوش مردم به حدی سنگین است که موظف به شناخت او هستند
و نسبت به بیعت و تبعیت او تکلیف دارند .مثل ًا به اندازهای شناخته شده و معروف است که مانند
خورشید تابان دلهای بیدار را به سمت خود جذب میکند و مردم مردد ،احتمال موظف بودن در
قبال او را نمیتوانند نادیده بگیرند و پشت گوش بیندازند2.
.0ر.ک :المیزان ،ج ،0ص.070
.0کفایة الأثر ،ص ،028حدیث امام باقر
.1لکل أمة رسول فاذا جاء رسولهم قضی بینهم بالقسط و هم لایظلمون (یونس)۱۳/۴۰ ،؛ و ماکنا معذبین حتی نبعث رسول ًا
(اسراء)۴۵/۴۳ ،؛ رسل ًا مبشرین و منذرین لئلا یکون للناس علی الله حجة بعد الرسل (نساء .)۴۶۵/.۱اگر اشکال شود که:
به مقتضای آیهی «فبعث الله النبیین مبشرین و منذرین» (بقره )001 :نبیین نیز جایگاه ابلاغ رسالت داشته اند ،پاسخ این
خواهد بود که این آیهی شریفه اشاره به انبیای مشخصی دارد که ممکن است شأن رسالت هم داشته باشند .نیز ممکن است
یک نبی به صورت مقطعی و نسبت به افراد خاصی انذار و تبشیر کند و این رسالت عمومی او نبوده باشد.
2در مورد رسول مکرم اسلام که جامع رسالت و امامت بوده اند ،باید گفت :از هر دو جانب ـ امام و امت ـ تکلیف و وظیفه
ای در قبال طرف دیگر برقرار بوده است و به مقتضای امامت مردم موظف بوده اند قلوب خویش را متوجه امام کنند و او را
مقصد هوای خویش قرار دهند ،و به مقتضای رسالت ،پیامبر خدا بوده است که طبیب دوار بطبه بوده است.
